Kültürel Mirasa Açık ve Adil Erişim için Küresel Diyalog
29 Nisan 2026 tarihinde UNESCO Paris Genel Merkezi’nde düzenlenen “How Can Equitable Access to Heritage Help Solve Global Challenges?” başlıklı diyalog toplantısı, kültürel mirasa dijital ortamda açık ve adil erişim konusunda yürütülen küresel çalışmalar açısından önemli bir dönüm noktası oldu. Toplantı UNESCO çalışanları, Daimi Temsilcilik ve Milli Komisyon temsilcileri, kültürel miras uzmanları, destekleyici kuruluşlar ve dünyanın farklı bölgelerinden açık kültür savunucularının da aralarında bulunduğu 100’ün üzerinde katılımcıyı bir araya getirdi. Toplantının odağında Açık Miras Koalisyonu tarafından geliştirilen Açık Miras Bildirisi ve bu Bildiri’nin kültürel mirasa açık erişim alanındaki uluslararası politika boşluğunu giderecek çalışmalara temel oluşturması yer aldı.
Creative Commons liderliğinde yürütülen Açık Miras Koalisyonu’nun çalışmaları sonucunda 6 Ekim 2025 tarihinde yayımlanan Açık Miras Bildirisi (Open Heritage Statement), kamu malı kültürel mirasın etik, adil, erişilebilir ve sürdürülebilir biçimde toplumun tüm kesimleriyle paylaşılmasına yönelik ortak ilkeleri ortaya koyuyor. Açık Miras Bildirisi’nin Türkçe çevirisini bu sayfada bulabilirsiniz.
Creative Commons Türkiye olarak hazırlık sürecinin başından bu yana Açık Miras Koalisyonu’nun bir parçası olduk. Aralık 2024’ten itibaren Koalisyon’un resmi üyeleri arasında yer aldık ve Bildiri’nin ilk imzacıları arasında bulunduk. UNESCO Paris’te gerçekleştirilen diyalog toplantısına Creative Commons Türkiye’yi temsilen Ülke Temsilcisi İlkay Holt ve Ülke Lideri Dr. Orçun Madran katıldı. Toplantı, kültürel mirasa açık erişimin yalnızca dijitalleştirme meselesi olmadığını; eğitim, iklim değişikliği, etik yapay zekâ, kültürel haklar, çeşitlilik ve toplumsal kapsayıcılık gibi pek çok küresel öncelikle doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koydu.
Türkiye’de bu konudaki farkındalığı artırmak amacıyla son iki yıldır çeşitli çalışmalar yürüttük. Bildirinin yayımlanmasının ardından konuyu farklı platformlarda gündeme taşıdık. Açık Miras Koalisyonu hakkında Türkçe bir bilgilendirme sayfası hazırladık. Ayrıca Açık Miras Bildirisi’nin Türkçe çevirisini, özgün metinle aynı anda yayımladık.
Türkiye’deki yerel savunuculuk çalışmalarını Dijital Kültürel Miras Ağı Kurucusu ve Koordinatörü, aynı zamanda İngiliz Arkeoloji Enstitüsü Dijital Veri Arşivi Yöneticisi Dr. Nurdan Atalan Çayırezmez’in katkılarıyla sürdürdük. 10 Ocak 2026 tarihinde International Conference on Inclusion in the Heritage Sector etkinliğinde “The Way Forward for Equitable Access to Public Domain Cultural Heritage” başlıklı sunum ile Açık Miras Bildirisi’ni yerel açıdan değerlendirdik. 17 Şubat 2026 tarihinde Dijital Kültürel Miras Ağı işbirliğiyle düzenlediğimiz Kamu Malı Kültürel Mirasa Açık Erişim Toplantısı’nda kamu kurumlarını, sivil toplum kuruluşlarını, akademisyenleri ve bellek kurumlarını bir araya getirdik.
UNESCO Paris’te gerçekleştirilen diyalog toplantısının ardından, Açık Miras Koalisyonu çalışmalarını planlandığı şekilde tamamlayarak yeni bir aşamaya geçti. 12 Mayıs 2026 tarihinde üyeleriyle son toplantısını gerçekleştiren Koalisyon artık yeni üye kabul etmiyor; ancak kültürel mirasa açık ve adil erişim için yürütülen bu küresel hareketin ortak buluşma noktası olmaya devam edecek.
Bugüne kadar 100’ün üzerinde kurum ve kuruluşun imzaladığı Açık Miras Bildirisi, kamu malı kültürel mirasa dijital ortamda erişimin önündeki engellerin kaldırılması için uluslararası ölçekte güçlü bir ortak irade ortaya koyuyor. Bir sonraki hedef ise, Açık Eğitim Kaynakları ve Açık Bilim alanlarında olduğu gibi, UNESCO bünyesinde bir Açık Miras Tavsiye Kararı olasılığının üye devletler tarafından değerlendirilmesi. Kültürel miras alanında da uluslararası bir normatif çerçevenin geliştirilmesi, kamu malı kültürel mirasa erişimdeki engelleri azaltmayı teşvik edecek, iyi uygulamaların yaygınlaşmasına katkı sağlayacak ve kültürel mirasın herkes için daha açık, erişilebilir ve adil biçimde paylaşılmasına yönelik ortak bir yol haritası oluşturacaktır.
Creative Commons Türkiye olarak, Türkiye’de kültürel miras alanında çalışan müzeleri, kütüphaneleri, arşivleri, araştırma kurumlarını, üniversiteleri, kamu kurumlarını ve sivil toplum kuruluşlarını Açık Miras Bildirisi’ni imzalamaya davet ediyoruz.
Kültürel mirasın herkes için daha açık, daha erişilebilir ve daha adil bir şekilde paylaşılması için siz de bu küresel çağrıya katılın.
