Kamu Malı Günü 2026: Telifsiz Eserler, Bilgiye Erişim ve Toplumsal Katılım
Her yıl 1 Ocak, Kamu Malı Günü (Public Domain Day) olarak kutlanıyor. Bu tarih, telif koruma süresi sona eren eserlerin kamu malı statüsüne geçerek hukuki olarak herkesin özgürce erişimine, yeniden kullanıma ve uyarlamaya açıldığı günü simgeliyor.
Creative Commons Türkiye olarak yıllardır bu günü yalnızca bir kutlama değil, kamu malı konusunda farkındalığın artması ve halkın bilgiye erişim hakkı çerçevesinde ele alınması için de bir vesile olarak gündeme getiriyoruz. Kamu malını aynı zamanda toplumsal ortak hafızanın önemli bir bileşeni olarak değerlendiriyoruz.
Kamu malı kavramının detayları, hukuki zemini için daha önce yayınladığımız Kamu Malı Günü yazılarına (örneğin bu ve bu yazılar) bakabilirsiniz. Yine de kamu malı nedir, neden önemli, genel kurallar nedir, kısaca bakalım.
Kamu Malı Nedir, Neden Önemlidir?
Kamu malı, üzerinde telif hakkı bulunmayan ya da telif süresi sona ermiş eserleri kapsar. Bu eserler özgürce kopyalanabilir, paylaşılabilir, uyarlanabilir, ticari ya da ticari olmayan amaçlarla kullanılabilir.
Edebiyattan müziğe, fotoğraftan arkeolojik eserlere, araştırma verilerine kadar uzanan çeşitlilikteki eserler yaratıcı üretimin temelini oluşturur. Kamu malı alanı genişleyip, zenginleştikçe eğitim materyallerine erişim kolaylaşır, araştırmalar hızlanır, kültürel üretim ve toplumsal katılım için daha elverişli bir zemin yaratır.
Dünya genelinde telif hakkı yasalarının farklılık göstermesi nedeniyle tek ve ortak bir kamu malı rejimi bulunmamaktadır. Bununla beraber çoğu durumu kapsayan üç ana telif süresi sistemi bulunmaktadır. Bu üç sistem kapsamında 2026 itibariyle kamu malı statüsü kazanan eser tanımları şöyle:
- Telif süresi “eser sahibinin yaşamı + 70 yıl” olan ülkelerde (Birleşik Krallık, Avrupa Birliği’nin büyük bölümü ve Güney Amerika için geçerli), 1955 yılında vefat eden kişilere ait eserler,
- Telif süresi “eser sahibinin yaşamı + 50 yıl” olan ülkelerde (Afrika ve Asya’nın büyük bölümünde geçerli), 1975 yılında vefat eden kişilere ait eserler,
- Yalnızca Amerika Birleşik Devletleri için geçerli olmak üzere, 1929 yılında yayınlanmış filmler ve kitaplar (içlerinde yer alan sanat eserleri dahil).
Kamu malı kavramına ilişkin ülkemize özel temel hukuki bilgileri ve uygulamaya dönük örnekleri bir araya getiren, kamu malı eserlerin nasıl belirlenebileceği, işaretlenebileceği ve yeniden kullanılabileceği gibi pratik bilgileri içeren Kamu Malı Rehberi’ne daha fazlası için bakabilirsiniz. Ayrıca Vikipedi’nin “Kamu malı” maddesine de bakabilir, hatta bu maddeyi geliştirmek, güncellemek için katkıda da bulunabilirsiniz.
Kamu Malı Günü 2026 Etkinlikleri
2026 Kamu Malı Günü kapsamında farklı ülkelerde gerçekleştirilen etkinlikler, önceki yıllara benzer başlıklarda yoğunlaştı. Bunlardan bazıları şöyle:
- ABD – Internet Archive: Kamu malı gününü Public Domain Film Remix Contest (Kamu Malı Film Remix Yarışması) ve 21 Ocak’ta Türkiye saati ile 21:00’de çevrimiçi bir buluşma ile kutluyor.
- Avrupa – European Public Domain Day 2026: 15 Ocak’ta Belçika Kraliyet Kütüphanesi (KBR-Royal Library of Belgium) meemoo ve Wikimedia Belçika işbirliğiyle bir günlük etkinlik düzenliyor. Hem çevrimiçi hem fiziksel gerçekleşecek etkinliğe bu linkten kayıt olabilir, programı inceleyebilirsiniz.
- Blog ve incelemeler: Public Domain Review’in 2026’a özel kapsamlı yazısına bakmadan geçmeyin.
Kamu Malı Kültürel Mirasa Açık Erişim: Açık Miras Bildirisi
Creative Commons ve Açık Miras Koalisyonu tarafından Ekim 2025 tarihinde yayımlanan Açık Miras Bildirisi, kamu malı kültürel mirasa adil erişim konusunda küresel uçurumu azaltmayı hedefleyen ortak değerleri tanımlıyor ve eylem odaklı öncelikleri belirliyor. Creative Commons Türkiye olarak imzaladığımız, kamu malı statüsünün korunması, yanlış ya da gereksiz kısıtlamaların önlenmesi ve açık lisansların doğru kullanımı gibi konulara odaklanıyor. Açık Miras Bildirisi, ilke ve uygulama düzeyinde uyumlu olan kurum ve kuruluşların imzasına açıktır. Açık Miras Koalisyonu ve Açık Miras Bildirisi hakkında Türkçe içerikler için sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Benzer çalışmaların parçası ve destekçisi olmaya devam edeceğimiz bu anlayışla, kamu malı eserlere adil ve açık erişimi hedefleyen 1 Ocak Kamu Malı Günümüz kutlu olsun.
